Eğitim ve öğretim etkinliklerinin en önemli öğelerinden birisi de değerlendirmedir. Değerlendirme, eğitim sisteminin belirlenen hedeflere ulaşmasında önemli bir rol oynamaktadır. Değerlendirmenin temel amacı sistemin doğru işleyip işlemediğini ortaya koymak ve buna dayanarak sistemdeki eksikliklerin tamamlanmasını ve yanlışlıkların düzeltilmesini; kısaca sistemin onarılmasını sağlamaktır.
Değerlendirmenin farklı türleri vardır. Bunlar amaca, yapıldığı zamana ve kullanılan ölçüte göre sınıflandırılabilir (Atılgan, H., Kan, A. ve Doğan, N. 2006). Bu amaçla, öğretim sürecinin başında girdiler, süreçte öğretim ve öğrenme, sonuçta çıktılar değerlendirilir. Türkçe dersinde ölçme ve değerlendirme; farklı amaçlarla, farklı zamanlarda ve farklı ölçme araçları kullanılarak yapılabilir. Öğretmenler eğitim öğretimin başlangıcında, sürecinde ve çıkışında çeşitli ölçme araçlarını kullanabilir ve öğrencilerin kullanmasını da sağlayabilir. Öğrencilerin değerlendirme sürecine katılmasıyla da ölçülen özellikle ilgili farklı kaynaklardan bilgi edinilmiş olur.

Türkçe Dersinde Ölçme ve Değerlendirme

Türkçe dersinin öğretim sürecinde ölçme ve değerlendirme uygulamaları üç boyutta ele alınabilir. Bunlar öğretimin başında, öğretim sürecinde ve sonunda yapılacak değerlendirmelerdir. Bunlar aşağıda kısaca açıklanmaya çalışılmıştır.
Öğretim sürecinin başında öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerinin veya durumlarının belirlenmesi, öğretim açısından yararlı olacaktır. Bu amaçla eğitim ve öğretim süreci başında öğrencilerin derse karşı tutumları, dinleme, konuşma, okuma, yazma dil becerileri ile dil bilgisindeki durumları belirlenebilir. Öğrencilerin; dinleme, konuşma, okuma, yazma ve dil bilgisi alanlarına ilişkin performansları çeşitli ölçme araçları kullanılarak ölçülebilir. Bu belirlemeler için tutum ölçekleri, başarı testleri, gözlem formları, dereceli puanlama anahtarları gibi araçlar kullanılır. Burada yapılacak değerlendirme, öğretim yılı sonunda öğrencilerin nereden nereye geldiklerini görebilmemiz açısından önem taşımaktadır.
Öğretim sürecinde değerlendirme iki amaçla yapılır. Bunlar; öğretimin değerlendirilmesi ve öğrenme eksikliklerinin belirlenmesidir. Bu türde bir değerlendirme için izleme amaçlı testler, öğrenci ürün dosyaları, performans ödevleri vb. araçlar kullanılır. Ayrıca süreç içerisinde öğrenmenin ne ölçüde ve nasıl gerçekleştiğini belirlemek amacıyla kontrol listeleri, akran değerlendirme formu, öz değerlendirme formu, gözlem formları vb. kullanılabilir. Öğrenme süreci içinde, öğrencileri daha iyi gözlemlemek, değerlendirmek açısından yapılan değerlendirme “süreç değerlendirmesi” olarak ifade edilmektedir. Süreç içerisinde yapılan ölçme ve değerlendirme çalışmalarıyla öğretim sürecine ilişkin geri bildirimler alınır ve varsa öğrenme eksiklikleri tamamlanır. Ayrıca bu uygulamalar, öğrencilerin daha iyi öğrenmelerine ve ne öğrendiklerinin farkına varmalarına da yardımcı olmaktadır.
Süreç içerisindeki değerlendirmeye öğretmenin ve öğrencilerin birlikte katılması, herhangi bir durum hakkında bütüncül bir bakış açısını ve çoklu değerlendirmeyi de beraberinde getirir. Çoklu değerlendirme yoluyla sağlanan bütüncül bakış ise öğrencinin, öğrenmenin hangi boyutunda eksiklikleri ya da yanlışlıkları olduğunu belirlemek ve bunları gidermek açısından yararlı, güvenilir ve doğru bilgiler sunacak (Kutlu ve Ahioğlu, 2005), öğrenme- öğretme sürecinin daha etkin geçmesine katkı sağlayacaktır.
Amaca ve zamana göre yapılan değerlendirmelerden bir diğeri de çıktıların (başarının) değerlendirilmesidir. Bu değerlendirme de öğrencilerin öğretim süreci sonundaki başarılarının belirlenmesi amacıyla yapılır. Öğretim sürecinin sonunda yapılan değerlendirmeler ürün odaklı değerlendirmelerdir. Ürün odaklı değerlendirmelerde genellikle başarı testleri kullanılmaktadır. Türkçe dersinde öğrencilerin bir döneme veya yıla ait genel başarılarını değerlendirmek için çeşitli soru formatlarının kullanıldığı başarı testleri kullanılarak ürün amaçlı değerlendirmeler yapılabilir. Ayrıca başarı testleri yanında öğrenci ürün dosyaları ürün değerlendirme amaçlı olarak kullanılabilir.
Yukarıda da değinilmeye çalışıldığı gibi Türkçe dersinde, hem süreç değerlendirmesi hem de ürün değerlendirmesi birlikte yapılmalıdır. Süreç değerlendirmesinde; öğrencilerin süreç içerisindeki performanslarındaki gelişimleri izlenir. Ürün değerlendirmesinde ise programda belirlenen kazanımların öğrenciler tarafından ne ölçüde kazanıldığı, öğrencilerin neler öğrendikleri ölçülür.
Türkçe dersinde uygulanan sistem, çoklu bir değerlendirme sistemidir. Değerlendirme sürecine öğretmen ve öğrenci birlikte katılmaktadır. Değerlendirme sürecinde öğrenci başarısının değerlendirilmesinde birkaç yöntemin bir arada kullanılması da yararlı olacaktır. Burada öğretmen birden fazla araçla öğrenci başarısı hakkında daha gerçekçi değerlendirmeler yapacaktır. Öğrencilerin belirlenen hedefe ulaşıp ulaşmadığının yanı sıra öğrenmenin ne düzeyde gerçekleştiğinin belirlenmesi de önemlidir. Ölçme ve değerlendirme yoluyla elde edilen bilgiler sadece öğrenenin kazanımlarını yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda öğretimin verimliliği hakkında da bilgi verir. Böylece öğretimin aksayan ve eksik yönlerini tespit etme olanağı elde edilir. Eğitimin aksayan ve eksik yönlerinin belirlenmesi ise geleceğe yönelik hedeflerin belirlenmesi, öğretimin geliştirilmesi için düzenlemelerin yapılabilmesi ve önlemlerin alınabilmesi açısından önemlidir (Tekin, 1991).


PERFORMANS GÖREVİ

Performans görevi; öğrencilerin üst düzey zihinsel becerilerini ölçmek amacıyla kullanılmaktadır. Performans görevleri öğrencilerin kazandıkları bilgileri günlük hayatta ne ölçüde kullanabildiklerini belirlemek amacıyla hazırlanan ödevlerdir. Öğrencinin hayatındaki problemleri nasıl çözeceğini ve problem çözmek için sahip olduğu bilgi ve becerileri nasıl kullanacağını gösterir. Performans ödevleri birkaç günde yapılabileceği gibi birkaç hafta da sürebilir. Bu nedenle öğrencilere, sınav saatleriyle sınırlandırılmaksızın geniş bir zaman diliminde çalışma ve tekrar etme, oluşturulan ölçütlere göre yeterlik derecelerini ortaya koyma imkânı verir. Öğrencilerin gerçek performanslarını ölçmek açısından uygun araçlardır.
Performans görevleri kimlik bölümü (sınıf düzeyi, tema, beklenen performans), görev, yönerge ve puanlama araçlarından oluşur.Proje ve performans ödevlerinin değerlendirilmesinde özellikle dereceli puanlama anahtarları kullanılmaktadır.

PERFORMANS GÖREVİ

n Programda öngörülen eleştirel düşünme, problem çözme, yaratıcılık, araştırma gibi öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve devinimsel becerilerini kullanmasını, geliştirmesini ve bir ürün ortaya koymasını gerektiren çalışmalar.
n Öğretmen rehberliğinde yapılır.

Performans Görevi Nasıl Olmalı?

n Performans görevleri öğretmen gözetiminde verilmelidir.
n Araştırma ve veri toplama hazırlıkları sınıf dışında gerçekleştirilebilir.
n Ürünü oluşturma ve sonuçlandırma aşamaları sınıf içinde gerçekleştirilmelidir.
n Öğrencinin performans görevini yaparken sergilediği performans, öğretmen tarafından gözlenebildiğinden süreç daha sağlıklı değerlendirilir.

Performans Görevi için yapılabilecek çalışmalar

n Deney yapma
n Önceden hazırladığı malzemelerle sınıf içinde bir ürün (poster, resim, el işi, vb.) ortaya koyma
n Sınıf içinde kompozisyon, öykü, şiir vb. yazma
n Yaptığı araştırmayı (röportaj, anket, gözlem, vb.) sınıf içinde sunma











EK 7: PERFORMANS GÖREVİ


İçerik Alanı

Tema:…………………….
Sınıf Düzeyi

6. Sınıf
Beklenen Performans

Araştırma becerisi
Yazma becerisi
İletişim becerisi
Puanlama Yöntemi

Dereceli Puanlama Anahtarı
0 Bütünsel 0 Analitik


Sevgili Öğrenciler!
Türkçe derslerinde kullanmış olduğumuz metinlerden bazıları ünlü yazarların eserleridir. Umarım sizler de bu yazarların kimler olduğunu merak ediyorsunuzdur. Sizlerden kitabımızda bulunan metinlerin yazarlarından istediğiniz bir kişiyi seçerek onunla ilgili araştırma yapmanız istenmektedir.
Seçmiş olduğunuz yazarla ilgili olarak aşağıdaki soruları cevaplandırabilecek şekilde araştırmanızı tamamlayınız.
a) Kişisel özellikleri, eğitim durumu nedir?
b) Hayatta nelerle mücadele etmiştir?
c) Ne tür yazılar yazmıştır?
ç) Yazılarında genel olarak nelere değinmiştir?
d) Yazarın yazmış olduğu eserler nelerdir?
Yönerge:
 Araştırmaya başlamadan önce plan yapabilirsin.
 Seçtiğin yazarla ilgili çeşitli kaynaklardan yararlanabilirsin.
 Yazarla mümkünse görüşme yapabilir, onunla iletişime geçip hayatıyla ilgili ayrıntılı bilgilere ulaşabilirsin.
 Araştırma raporunu resim ve fotoğraflarla süsleyebilirsin.

Değerlendirme ve Çalışma Bitirme Tarihi:
 Çalışman; içerik, kaynak kullanımı, materyal kullanımı açılarından değerlendirilecektir.
 Çalışmanı ……………….tarihine kadar teslim etmiş olman gerekiyor.

























EK 8: DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI

AÇIKLAMA: Yukarıdaki performans görevini aşağıdaki ölçütler doğrultusunda puanlayanız.
Öğrencinin;
Adı soyadı:_____________ Tarih:___/____/200_
Sınıfı: _____________





4
ÇOK BAŞARILI

• Araştırmasını belirlediği plana göre yürütmüştür.
• Araştırılan ödev ile ilgili çarpıcı kanıt ve bilgilere ulaşılmıştır.
• Çok sayıda kaynaktan yararlanılmıştır.
• Yazarla herhangi bir şekilde iletişime geçilmiştir.
• Kullanılan yazılı, görsel ve işitsel materyaller konuya çok uygun ve dikkat çekicidir.
• Hazırlanan çalışma dikkat çekici, açıklayıcı ve etkileyicidir.
• Rapor herhangi bir yazım, noktalama ve dil hatası içermemektedir.

3
BAŞARILI

• Araştırmasını belirlediği plana göre yürütmeye çalışmıştır.
• Çok sayıda kaynaktan yararlanılmıştır.
• Araştırılan dönemle ilgili kanıt ve bilgilere ulaşılmıştır.
• Yazarla herhangi bir şekilde iletişime geçilmiştir.
• Kullanılan yazılı, görsel ve işitsel materyaller konuya uygun ve dikkat çekicidir.
• Hazırlanan çalışma dikkat çekici, açıklayıcı ve etkileyicidir.
• Rapor yazım, noktalama ve dil hataları içermektedir.

2
AZ BAŞARILI

• Araştırmasını yürütürken planda bazı sapmalar olmuştur.
• Araştırılan dönemle ilgili yeterince kanıt ve bilgilere ulaşılmamıştır.
• Sınırlı sayıda kaynaktan yararlanılmıştır.
• Çok az sayıda yazılı, görsel ve işitsel materyal kullanılmıştır.
• Yazarla herhangi bir şekilde iletişime geçilmemiştir.
• Hazırlanan çalışma yeterince dikkat çekici, açıklayıcı ve etkileyici değildir.
• Raporda yazım, noktalama ve dil hataları bulunmaktadır.

1
GELİŞTİRİLEBİLİR

• Araştırmasını belirlediği plana göre yürütmemiştir.
• Araştırılan dönemle ilgili kanıt ve bilgilere ulaşılmamıştır.
• Çok az sayıda kaynaktan yararlanılmıştır.
• Yazılı, görsel ve işitsel materyaller kullanılmamıştır.
• Yazarla herhangi bir şekilde iletişime geçilmemiştir.
• Hazırlanan çalışma dikkat çekici, açıklayıcı ve etkileyici değildir.
• Raporda çok sayıda yazım, noktalama ve dil hataları bulunmaktadır.

Proje, öğrencilerin gerçek yaşama benzer işler üzerinde, özgün bir ürün ortaya koymak amacıyla yaptıkları bağımsız konu araştırmaları ve etkinliklerdir. Öğrenci merkezli olan bu yöntemde, öğretmen etkin değildir; sadece öğrenciye rehberlik etme ve değerlendirme görevini üstlenebilir. Proje türleri şu şekilde sıralanabilir:
Kısa Süreli Projeler: Birkaç saatlik ya da bir-iki haftalık projelerdir.
Uzun Süreli Projeler: Birkaç aylık ya da uzun dönemli projelerdir.
Eylem projeleri: Toplumdaki sorunların çözümüne yönelik projelerdir.
Araştırma- İnceleme Projeleri: Belli bir konuda bilgi toplamaya ve toplanan bilgileri çözümleyerek sunmaya yönelik projelerdir.
Öğrencilerin ilgilerini çekecek ve çözmeyi amaçladıkları herhangi bir problem proje konusu olabilir (EK 9):

• Mektup yazma, rapor yazma, okulda ya da başka bir yerde sergilemek amacıyla piyes yazma,
• Okul dergisi çıkarma,
• Okulda çalışacak yeni eğitsel kollar kurma,
• Belirli konularda bir inceleme raporu hazırlama.

Proje genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşabilir:
§ Amacın Belirlenmesi: Bu aşamada, projede incelenecek olan konular, cevaplanması gereken sorular belirlenir. Konu, beyin fırtınası yoluyla sınıfta belirlenebilir ya da öğretmen tarafından önerilebilir. Ancak konu öğrencileri açmaza düşürmemeli, sorular da konuya yönelik olup doğrudan sorulmalıdır.
§ Ölçütlerin Belirlenmesi: Projenin amacına ulaşabilmesi için ölçütler öğretmen tarafından belirlenir.
§ Planlama: Planlama, gerekli malzemenin belirlenmesi (Hangi kaynaklardan yararlanılacağı, kimlerden yardım alınacağı ve projenin tamamlanması için gerekli ihtiyaçlar belirlenir.); izlenecek yolun belirlenmesi (Proje sırasında yapılacaklar sıralanır. Önce kaynakların okunması, konunun ana hatlarının çıkarılması, uzmanlarla görüşme gibi işlemlerin sırası belirlenir. Bu aşamada projenin nasıl sonuçlanacağını tartışmak ta gereklidir.); zamanlama (Tahmini başlama ve bitiş süresi belirlenir. Bu yapılırken yapılacak işlerin tahmini süresi göz önünde bulundurulur.) alt bölümlerinden oluşmaktadır.
§ Araştırma ve Eylem: İstatistiksel bilgi toplanması, okuma, uzmanlarla görüşme, fotoğraf çekme, elde edilen bilgilerin analizi bu aşamada gerçekleşecektir. Öğretmen bu aşamada sorularına cevap vererek öğrencileri yönlendirebilir. Ancak çalışmayı yapmaktan tamamen öğrenciler sorumludur.
§ Proje Sunumu İçin Hazırlık: Projenin nasıl sunulacağı tasarlanır ve sunum uygun kişilerin gözetiminde denenerek geri bildirim alınır.
§ Ürün ve Sunumu: Çalışmanın sonucu öğrencilerin bulgularını ve projenin aşamalarını göstermelidir. Projenin ürünü bir rapor, sergi, seminer, resim, şiir vb. olabilir. Eğer yeterli zaman varsa sergi uygulaması- öğrencileri motive edici özelliğe sahip olduğu için- tercih edilebilir. Bu durumda öğrenci ürününün yanında durarak sorulan soruları cevaplandırabilir. Eğer zaman kısıtlıysa ürünler sınıfta elden ele dolaştırılarak herkesin görmesi sağlanmalıdır.
§ Değerlendirme: Proje sırasında başvurulan becerilerin değerlendirilmesine yönelik olmalıdır. Daha önceden belirlenmiş olan ölçütlere göre değerlendirme gerçekleştirilir (EK 9).
Proje çalışmasını yönetmede öğretmene de birtakım görevler düşmektedir:

• Öğrencilerin çalışma ve iş bölümüne dair yaptıkları plana uyup uymadıklarını denetlemek,
• Öğrencilere inceleme ve araştırma yöntemleri önermek,
• Öğrencilere, karşılaştıkları güçlüklerin giderilmesinde yardım etmek,
• Kaynak kitaplardan, öğrenim ve öğretim araç ve gereçlerinden yararlanılmasına yardım etmek,
• Varsa öğrenciler arasındaki anlaşmazlıkları gidermek,
• Öğrencileri kendi başlarına çalışabilir hale getirmek,
• Öğrencilere başarı duygusunu aşılamak ve kendilerine olan güvenlerini artırmaktır.

Proje yöntemi öğrencilerin;
· Kendi çevreleri ve dış dünya arasındaki bağlantıları görmelerine,
· Toplumdaki farklı insanlarla iletişim kurmalarına,
· Kendilerini bir etkinlik için organize etmelerine,
· Kendi zamanlarını planlamalarına ve bir plana göre çalışmalarına, kendi bulgularını toplum içinde sunmada ve savunmada pratiklik kazanmalarına,
· Öğretmenlerinin rehberliğinde kendi öğrenme durumlarını kontrol edebilmelerine yardımcı olur.
Kısacası bu yöntem sayesinde öğrencilerin araştırma, problem çözme, öğrendiklerini kullanma gibi üst düzey düşünme gerektiren beceriler kazanması sağlanacaktır.
Proje yönteminin birtakım zorlukları ve tehlikeleri de vardır. Öğrenci sadece bilişsel düzeydeki etkinlikleri ya da amaca uygun olmayan projeleri seçebilir. Bu yöntem kimi zaman bireyciliğe aşırı vurgu yapabilir. Kimi zaman verilen probleme ilişkin malzeme bulunmayabilir. Kimi zamansa öğrenciler tarafından yazılı materyali okuyup özetleme ya da aynen yazma olarak algılanıp uygulanabilir. Ancak bütün bunlara rağmen ezbercilikten uzak bir yöntem olduğu için riskleri en aza indirmeye özen göstererek kullanılabilir.



EK 9: PROJE ÖDEVİ



Sevgili Öğrenciler;
Sizden çevre sorunlarının neden kaynaklandığını açıklayan ve bu konuda çözüm önerileri sunan bir rapor yazmanız beklenmektedir. Raporunuzu yazmadan önce çevre sorunları ile ilgili bir araştırma yaparak yaşadığınız bölgedeki sorunların neler olduğunu tespit etmeniz; bu konuda çözüm önerisi üretmek amacıyla anket ve görüşme yoluyla etrafınızdaki kişilerin bu konudaki görüşlerini almanız; tespitlerinizi ve çözüm önerilerinizi görsel materyallerle destekleyerek sınıfta rapor olarak sunmanız beklenmektedir.




Bu çalışmayı başarıyla tamamlayabilmeniz için aşağıdaki adımları izlemelisiniz.
1. Verilen konu ile ilgili araştırma yapmalısınız.
2. Çalışmanız için aile bireyleri, kitaplar, gazete haberleri, İnternet vb. kaynaklardan yararlanabilirsiniz.
3. Araştırmalarınıza dayanarak konu ile ilgili sunacağınız raporda hangi bilgilere yer vereceğinize karar vermelisiniz.
4. Görüş almak amacıyla yapacağınız anket ve mülakatlarda soracağınız soruları önceden hazırlamalı ve konunun içeriğine uygunluğunu kontrol etmelisiniz.
5. Anket ve görüşme sonuçlarını ana hatlarıyla özetlemelisiniz.
6. Çalışmalarınız doğrultusunda, sunacağınız raporu hazırlamalısınız.
7. Çalışmalarınız doğrultusunda sınıfta sergileyeceğiniz materyalleri (poster ve bu posterde yer almasını düşündüğünüz görsel materyaller vb.) hazırlamalısınız.
8. Çalışmanızı rapor olarak .... / .... / 2005 tarihinde teslim etmeli ve sınıfta görsel materyallerinizi sunmalısınız.











EK 10: PROJE DEĞERLENDİRME FORMU

Öğrencinin adı ve soyadı:
Projenin adı :
Sınıfı :
Nu. :


GÖZLENECEK
ÖĞRENCİ KAZANIMLARI
DERECELER
Çok İyi
İyi
Orta
Zayıf
Çok Zayıf
5
4
3
2
1
I. PROJE HAZIRLAMA SÜRECİ
Projenin amacını belirleme





Projeye uygun çalışma planı yapma





Grup içinde görev dağılımı yapma





İhtiyaçları belirleme





Farklı kaynaklardan bilgi toplama





Projeyi plana göre gerçekleştirme





TOPLAM





II. PROJENİN İÇERİĞİ
Türkçeyi doğru ve etkili kullanma





Bilgilerin doğruluğu





Toplanan bilgilerin analiz edilmesi





Elde edilen bilgilerden çıkarımda bulunma





Toplanan bilgileri düzenleme





Yazılı ve görsel unsurların birbiriyle bağlantısını sağlama





Eleştirel düşünme becerisini gösterme





Yaratıcılık yeteneğini kullanma





TOPLAM





III. SUNU YAPMA
Sorulara cevap verebilme





Konuyu dinleyicilerin ilgisini çekecek şekilde sunma





Sunuyu hedefe yönelik materyalle destekleme





Sesini ve beden dilini kullanma





Verilen sürede sunuyu yapma





Sunum sırasında öz güvene sahip olma





Sunuya istekli olma





TOPLAM





GENEL TOPLAM







Öğretmenin yorumu: ……………………………………………………………………

Not: Proje değerlendirme formu, hem bireysel hem de grup proje çalışmalarını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.

_________________________
http://www.e-okul.biz